CHƯƠNG 4

 

 

CHƯƠNG 4

ĐỜI SỐNG TÂM LINH Ở MIỆT GIỒNG

Miệt Giồng là vùng đất có người Việt, Khmer và Hoa cùng sinh sống. Mỗi cộng đồng có tín ngưỡng, nơi thờ tự và cách sinh hoạt tinh thần riêng. Những ngôi chùa, mái đình, ngôi miếu và hội quán không chỉ là nơi con người gửi gắm niềm tin. Chúng còn là dấu vết của lịch sử cộng đồng, nơi lưu giữ phong tục, nghệ thuật và ký ức của nhiều thế hệ.

CHÙA CỦA NGƯỜI KHMER

Trong đời sống người Khmer ở Trà Vinh, ngôi chùa giữ một vị trí đặc biệt. Chùa trước hết là nơi thờ Phật, nơi các vị sư tu học và người dân đến lễ bái. Nhưng ngôi chùa Khmer còn gắn với đời sống cộng đồng, giáo dục, chữ viết, nghệ thuật và nhiều phong tục truyền thống. Cũng là nơi vui chơi của trẻ con trong vùng.

NGÔI CHÙA GIỮA PHUM SÓC

Nhiều ngôi chùa Khmer nằm gần nơi người dân cư trú, trở thành một phần quen thuộc của phum sóc. Từ xa, mái chùa với những đường nét đặc trưng đã tạo nên một hình ảnh dễ nhận biết của vùng quê Trà Vinh. Chùa không đứng tách biệt khỏi cuộc sống mà gắn bó mật thiết với đời sống người dân. Nơi tu học Các vị sư Khmer tu học theo truyền thống Phật giáo Nam tông. Đời sống trong chùa đề cao việc giữ giới, học giáo lý, rèn luyện kỷ luật và tâm tính. Đối với nhiều gia đình Khmer, việc nam thanh niên có một thời gian vào chùa tu học từng được xem là một giai đoạn có ý nghĩa trong quá trình trưởng thành. Thời gian ấy giúp người trẻ làm quen với nếp sống kỷ luật, học giáo lý và hiểu thêm truyền thống của cộng đồng mình. Nơi dạy chữ cho trẻ Chùa Khmer từng có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ chữ viết và việc học của cộng đồng. Trẻ em có thể đến chùa học đọc, học viết chữ Khmer và tiếp xúc với những lời dạy về đạo đức. Nhờ vậy, ngôi chùa không chỉ giữ đời sống tôn giáo mà còn góp phần duy trì tiếng nói, chữ viết và văn hóa Khmer qua nhiều thế hệ.

Miếu thờ và nhà nghỉ chân trong phum sóc Khmer

Trong những phum sóc của người Khmer Nam Bộ ngày xưa, bên cạnh ngôi chùa còn có những công trình nhỏ bé gắn với tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.

Miếu thờ

thường được dựng khá đơn sơ, có khi chỉ là một mái che bằng lá, vài cây cột gỗ, phía dưới đặt những viên đá hoặc vật tượng trưng để thờ cúng. Trong dân gian Khmer, Ông Tà (Neak Ta) được xem là vị thần bảo hộ đất đai, phum sóc và cuộc sống của cư dân.

Miếu Ông Tà vì vậy thường nằm ở một nơi yên tĩnh, dưới bóng cây, gần đường đi hoặc ven khu dân cư. Người dân đến thắp nhang, cầu mong xóm làng bình an, mùa màng thuận lợi.

Nhà nghỉ chân

cũng rất mộc mạc, thường dựng bên đường với cột cây, mái lá và một sạp tre hoặc ván gỗ để người qua đường ngồi nghỉ. Có nơi để sẵn lu nước, gáo dừa cho khách uống. Nhà không cần vách kín, bốn phía thoáng mát, ai đi đường mệt đều có thể ghé vào nghỉ một lúc rồi tiếp tục cuộc hành trình.

 

Nhà nghỉ chân của người Khmer Ngôi miếu thờ của người Khmer

Sư  khmer đi khất thực trên đường quê

Sư sãi và cộng đồng.

Người Khmer dành sự kính trọng đối với các vị sư. Trong những dịp thích hợp, người dân cúng dường, làm công quả và góp sức chăm lo cho ngôi chùa. Những vị sư lớn tuổi, có uy tín và am hiểu giáo lý thường được cộng đồng kính trọng, không chỉ trong sinh hoạt tôn giáo mà còn trong những vấn đề liên quan đến đạo đức và phong tục. Người dân thường gọi vị đứng đầu hay vị có vai trò cao trong chùa bằng cách gọi quen thuộc như

Lục Cả.

Lục Cả là người có uy tín nhất trong phum, sóc. Có việc gì hệ trọng Lục Cả đứng ra giải quyết. Tiếng nói của lục cả được mọi người tôn trọng.

 Chùa trong những ngày lễ

Vào những dịp lễ truyền thống, người dân đến chùa đông hơn, như lễ dâng bông cúng phật. Không khí tưng bừng hơn. Chính những ngày ấy làm cho ngôi chùa trở thành nơi kết nối đời sống tâm linh với đời sống cộng đồng.

Đình làng của người Việt

*Đình Đình làng là một công trình tín ngưỡng quen thuộc của người Việt ở Nam Bộ. Khi những lớp cư dân đến khai phá vùng đất mới, lập xóm, dựng làng, đình dần trở thành nơi thờ Thành Hoàng và những bậc tiền hiền, hậu hiền có công khai khẩn đất đai, gây dựng và bảo vệ xóm làng. Đình không chỉ là nơi thờ tự mà còn là nơi sinh hoạt chung của cộng đồng. Vào những ngày lễ lớn, đặc biệt là lễ Kỳ Yên, dân làng cùng nhau đến đình dâng hương, cúng tế, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, xóm làng yên ổn. Đây cũng là dịp bà con gặp gỡ, thăm hỏi và giữ gìn tình nghĩa xóm giềng. Đình làng Nam Bộ thường mang dáng vẻ trang nghiêm nhưng gần gũi. Bên trong có bàn thờ, hoành phi, câu đối; phía trước thường có sân rộng và những cây cổ thụ tạo bóng mát. Tùy điều kiện từng nơi, đình có thể lớn nhỏ khác nhau nhưng đều chứa đựng dấu ấn của một thời khai hoang lập ấp.

Mái đình đã trở thành một phần ký ức của làng quê. Đó không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh mà còn là nơi nhắc con cháu nhớ đến những người đi trước và nguồn cội của quê hương.

*Miếu.

Nếu đình thường gắn với cả một làng thì miếu có thể nhỏ hơn và thờ một vị thần, một nhân vật được dân gian kính trọng hoặc một đối tượng tín ngưỡng cụ thể. Miếu có thể nằm bên đường, ven sông, dưới bóng cây lớn hoặc ở một nơi người dân cho là linh thiêng. Ngưi dân lập Miếu và đến thắp nhang, cầu bình an và bày tỏ lòng kính trọng đối với thần linh hay người được thờ. Có những ngôi miếu tồn tại lâu năm và trở thành một phần quen thuộc của cảnh quan làng quê.

Đình Miếu là dấu ấn của làng.

Đình và miếu không chỉ là những công trình thờ tự. Qua những nơi ấy, người sau có thể hiểu thêm cách người xưa nhìn về thần linh, tổ tiên, cộng đồng và quê hương.

 

 

 

 

 

Hội quán và ban hội của người Hoa

 

Trong đời sống người Hoa ở Trà Vinh, những nơi thờ tự và sinh hoạt cộng đồng thường gắn với hội quán, miếu và các ban hội. Đây là nơi những người cùng nguồn gốc, cùng ban hội hoặc nơi cộng đồng gặp gỡ, tương trợ và giữ gìn những phong tục của mình. Ban hội thường do những người có uy tín đứng ra tổ chức. Ngoài ban hội người Hoa còn có những ngôi nhà Họ, những người cùng họ xem là nơi thờ phụng tổ tiên của dòng họ, từ đây họ biết thứ bậc, vai vế của dòng họ mình. Người Trung Hoa thường dùng chữ lót để biết thứ, bậc trong dòng họ. Từ những nơi đó cộng đồng có việc cần chung tay, bà con có thể góp công, góp của và giúp đỡ lẫn nhau. Nhờ vậy, những người sống xa quê gốc vẫn có một nơi để duy trì tình đồng hương và đời sống cộng đồng. Qua thời gian, những nơi ấy trở thành một phần của diện mạo của văn hóa Trà Vinh.

 

 

 

 

 LỜI KẾT Đời sống tâm linh của Miệt Giồng được tạo nên từ nhiều truyền thống khác nhau. Người Khmer có những ngôi miếu( miếu ông tà) ngôi chùa gắn với Phật giáo Nam tông và đời sống phum sóc.

Người Việt có đình làng và cũng có những ngôi miếu gắn với cộng đồng và tín ngưỡng dân gian.

Người Hoa giống như hai cộng đồng Việt, Khmer, người Hoa cũng có miếu và các hình thức hội đoàn.

Mỗi cộng đồng có cách thể hiện niềm tin riêng, nhưng tất cả đều cho thấy một điều: con người không chỉ cần nơi để sinh sống mà còn cần nơi để gửi gắm niềm tin, tưởng nhớ người đi trước và kết nối với cộng đồng.

Chính những mái chùa, mái đình, ngôi miếu và hội quán ấy đã góp phần tạo nên chiều sâu tinh thần của vùng đất Miệt Giồng.

NHỮNG NGÀY LỄ Ở MIỆT GIỒNG

Những ngày lễ là một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Miệt Giồng. Mỗi cộng đồng Việt, Khmer, Hoa có những ngày lễ và phong tục riêng, được gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ. Ngày lễ không chỉ là dịp thực hiện những nghi thức truyền thống mà còn là lúc con người nhớ đến tổ tiên, trở về với gia đình, gặp gỡ bà con và nhắc nhau về nguồn cội.

Những ngày lễ đặc biệt của người Hoa

Đối với người Hoa ở Miệt Giồng, những ngày lễ, ngày Tết gắn chặt với gia đình, tổ tiên, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng.

Tết Nguyên Đán Tết Nguyên Đán là ngày lễ lớn nhất trong năm. Gia đình sửa sang nhà cửa, trang hoàng bàn thờ, cúng tổ tiên và sum họp. Trong những ngày đầu năm, mọi người chúc nhau sức khỏe, bình an và làm ăn thuận lợi. Lì xì, múa lân cùng nhiều phong tục ngày Tết tạo nên không khí vui tươi của cộng đồng.

Tết Nguyên Tiêu Rằm tháng Giêng là một ngày lễ quan trọng sau Tết. Người dân đến chùa, miếu thắp hương, cầu mong bình an và may mắn cho gia đình. Ở một số nơi còn có múa lân, múa rồng và những sinh hoạt cộng đồng, làm cho không khí đầu năm thêm nhộn nhịp.

Thanh Minh Thanh Minh là dịp con cháu đi tảo mộ, sửa sang phần mộ và tưởng nhớ ông bà tổ tiên. Đó là cách con cháu bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đi trước và nhắc nhau không quên cội nguồn gia đình.

Tết Đoan Ngọ Tết Đoan Ngọ cũng được nhiều gia đình người Hoa gìn giữ. Tùy truyền thống của từng nhóm và từng gia đình, người dân chuẩn bị lễ vật và những món ăn thích hợp cho ngày này.

Tết Trung Thu

Trung Thu là dịp gia đình đoàn tụ. Trẻ em vui chơi, rước đèn, ăn bánh; người lớn sum họp cùng gia đình. Hình ảnh trăng tròn cũng gợi ý nghĩa đoàn viên, vì vậy Trung Thu mang đậm tình cảm gia đình. Những ngày vía Bên cạnh các ngày Tết, người Hoa còn có những ngày vía gắn với tín ngưỡng của từng cộng đồng. Có những dịp vía Thiên Hậu Thánh Mẫu, Quan Công, Ông Bổn và những vị thần được cộng đồng tôn kính. Người dân đến dâng hương, cầu bình an và tham gia những sinh hoạt truyền thống. Một số dịp có múa lân và những hoạt động cộng đồng. Ảnh hưởng lâu dài của những năm người Hoa đô hộ đất nước qua nhiều giai đoạn, nên ngày lễ của người Việt bị ảnh hưởng, gần giống nhau. Tuy nhiên tính cách thì có khác đi một ít.

NHỮNG NGÀY LỄ CỦA NGƯỜI VIỆT

Tết Nguyên Đán Tết Nguyên Đán là ngày lễ quan trọng nhất trong năm.

Những ngày cuối năm, nhà cửa được quét dọn, bàn thờ tổ tiên được sửa sang, bánh trái và những món ăn ngày Tết được chuẩn bị. Đến giao thừa, gia đình tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong năm mới bình an. Sáng mùng Một, con cháu chúc Tết ông bà, cha mẹ; họ hàng thăm hỏi lẫn nhau. Con cái được tiền lì xì từ ông bà, cha mẹ và người thân. Tết vì vậy không chỉ là thời khắc bước sang năm mới mà còn là ngày của đoàn tụ và tình thân. Tết Nguyên Tiêu Rằm tháng Giêng là một trong những ngày lễ đầu năm. Người dân đi chùa, lễ Phật, thắp hương tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong gia đình bình an. Sau những ngày Tết, đây cũng là dịp người thân và bà con gặp gỡ, gửi cho nhau những lời chúc tốt lành. Thanh Minh Thanh Minh gắn với tục tảo mộ. Con cháu tìm về phần mộ ông bà, cha mẹ và những người thân đã khuất để sửa sang, dâng hương và tưởng nhớ. Một nén nhang trước mộ người xưa nhắc con cháu rằng dù cuộc đời có đi xa đến đâu cũng không được quên nguồn cội. Tết Đoan Ngọ Mùng Năm tháng Năm âm lịch là một ngày lễ dân gian quen thuộc. Tùy theo phong tục từng gia đình, người dân chuẩn bị thức ăn, trái cây và lễ vật để cúng tổ tiên. Qua nhiều thế hệ,

Tết Đoan Ngọ vẫn được lưu giữ như một nét sinh hoạt dân gian của gia đình Việt.

Rằm tháng Bảy – Vu Lan Rằm tháng Bảy là dịp hướng lòng về cha mẹ, tổ tiên và những người đã khuất. Người còn cha mẹ nhắc mình về lòng hiếu thảo. Người đã mất cha mẹ tưởng nhớ bằng nén hương, mâm cơm và lời cầu nguyện. Đây cũng là dịp nhắc con người biết quý trọng tình thân khi còn có thể ở bên nhau.

Tết Trung Thu Trung Thu trước hết là ngày vui của trẻ nhỏ. Trẻ em được ăn bánh, rước đèn và vui chơi dưới ánh trăng. Người lớn quây quần bên con cháu, nhiều khi nhìn những đứa trẻ mà nhớ lại Trung Thu của tuổi thơ mình. Vì vậy, Trung Thu không chỉ có niềm vui trẻ nhỏ mà còn mang theo hơi ấm gia đình.

Lễ Kỳ Yên Lễ Kỳ Yên gắn với đình làng và đời sống cộng đồng của người Việt. Người dân dâng hương tưởng nhớ Thành Hoàng và những bậc tiền nhân có công với làng, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi và xóm làng bình an. Đây cũng là dịp bà con gặp gỡ và cùng hướng về cộng đồng làng quê.

Ngày giỗ và những lễ trong gia đình

Bên cạnh những ngày lễ chung còn có những dịp riêng của mỗi gia đình như ngày giỗ, cưới hỏi, mừng thọ, đầy tháng và thôi nôi. Trong đó, ngày giỗ có một vị trí đặc biệt. Đến ngày mất của ông bà, cha mẹ hay người thân, con cháu làm mâm cơm, thắp nén nhang tưởng nhớ. Người đi xa nếu có điều kiện cũng trở về sum họp. Người đã khuất không còn hiện diện, nhưng vẫn còn một chỗ trong ký ức và tình cảm của gia đình. Ngày giỗ vì thế là một sợi dây nối người đang sống với những thế hệ đã đi qua.

2. Những ngày đặc biệt của người Khmer

Đời sống tinh thần của người Khmer Miệt Giồng gắn bó sâu sắc với Phật giáo Nam tông. Vì vậy, nhiều ngày lễ quan trọng được tổ chức tại chùa và trở thành những dịp lớn của cộng đồng.

Chôl Chnăm Thmây Chôl Chnăm Thmây là Tết cổ truyền của người Khmer. Đây là thời khắc tiễn năm cũ, đón năm mới và cầu mong bình an, mùa màng thuận lợi, gia đình hạnh phúc. Trong những ngày Tết, người dân sửa sang nhà cửa, mặc quần áo đẹp, đến chùa làm lễ, dâng cơm cho các vị sư và cùng nhau vui chơi. Không khí ngày Tết vừa trang nghiêm vừa vui tươi, là dịp gia đình và cộng đồng gặp gỡ nhau.

Sen Đôn Ta Sen Đôn Ta là dịp tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và những người thân đã khuất. Con cháu chuẩn bị thức ăn, lễ vật và thực hiện những nghi thức theo truyền thống. Ý nghĩa sâu đậm của ngày lễ nằm ở lòng hiếu kính và sự tưởng nhớ nguồn cội. Dù cuộc sống thay đổi, con cháu vẫn nhớ rằng phía sau mình là ông bà, cha mẹ và những thế hệ đã tạo dựng gia đình.

Ok Om Bok – Lễ Cúng Trăng Ok Om Bok là một lễ hội đặc sắc của người Khmer Nam Bộ. Người dân làm lễ tạ ơn Mặt Trăng và cầu mong mùa màng tốt đẹp, cuộc sống no đủ. Cốm dẹp là một sản vật quen thuộc gắn với dịp lễ này. Nhiều nơi còn có những sinh hoạt vui chơi, văn nghệ và đua ghe Ngo, tạo nên không khí hội hè sôi nổi.

Lễ Kathina – Dâng y Kathina là một sinh hoạt quan trọng trong đời sống Phật giáo. Phật tử chuẩn bị y phục và những vật dụng cần thiết để dâng cúng chư tăng. Ngày lễ thể hiện lòng kính trọng đối với người tu hành, đồng thời cho thấy sự gắn bó giữa người dân với ngôi chùa và cộng đồng Phật tử. Những ngày lễ Khmer vì vậy không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo. Qua mỗi mùa lễ, người già truyền lại cho người trẻ những phong tục, nghi thức và ký ức của cộng đồng mình.

Lễ thả đèn.

Trong một số dịp lễ hội của người Khmer, hình ảnh những chiếc đèn lồng được thắp sáng rồi thả bay lên trời tạo nên một cảnh tượng rất đẹp. Khi hơi nóng làm chiếc đèn từ từ bay cao, mọi người thường gửi theo đó những lời cầu mong bình an, may mắn và những điều tốt đẹp cho gia đình, phum sóc.

Giữa màn đêm, từng ngọn đèn sáng lung linh nối nhau bay lên cao, làm cho không khí ngày hội thêm rực rỡ và ấm áp. Đó cũng là một hình ảnh đẹp thể hiện đời sống tinh thần và niềm vui cộng đồng của người Khmer Nam Bộ.

 

SỰ GIAO HÒA TRONG NHỮNG NGÀY LỄ

Người Việt, Khmer và Hoa ở Miệt Giồng có những ngày lễ và phong tục riêng. Về lâu những ngày lễ đã giao hòa giữa ba sắc dân. Ngày lễ của mỗi cộng đồng không còn hoàn toàn xa lạ đối với những người sống chung quanh, mỗi dịp lễ, họ đều có quà biếu cho nhau cùng những lời chúc tụng cho nhau. Bà con có thể thăm hỏi, chúc nhau bình an, đến xem lễ hội hoặc chung vui với nhau. Sự gần gũi ấy không làm mất đi bản sắc của từng cộng đồng. Trái lại, mỗi cộng đồng vẫn giữ truyền thống của mình nhưng biết tôn trọng phong tục của người bên cạnh. Đó là một nét đẹp của đời sống Miệt Giồng.

.