CHƯƠNG 10

 

CHƯƠNG 10

PHỤ NỬ - ĐÀN ÔNG-TRẺ C0N-NGƯỜI GIÀ NGƯỜI PHỤ NỮ MIỆT GIỒNG – NGƯỜI GIỮ LỬA GIA ĐÌNH VÀ NẾP QUÊ

Trong đời sống miệt giồng, người phụ nữ có một vị trí đặc biệt. Họ là người vợ, người mẹ, đồng thời là người chăm lo mái ấm, nuôi dạy con cái và gìn giữ nhiều nền nếp của gia đình. Có những công việc của người phụ nữ ngày xưa chẳng bao giờ được ghi thành sách. Nhưng chính từ những việc âm thầm mỗi ngày ấy, nếp nhà được giữ gìn và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG MÁI NHÀ QUÊ

Mái nhà ngày xưa có khi chỉ là căn nhà đơn sơ vài gian, nhưng trong đó là cả một thế giới của gia đình. Người phụ nữ thường thức dậy sớm, lo cơm nước, chăm sóc con cái, thu xếp việc nhà. Xong việc trong nhà, họ còn ra vườn, ra ruộng phụ giúp gia đình. Chiều về lại lo bữa cơm tối. Ngày này qua ngày khác, công việc cứ nối tiếp nhau. Chính sự chăm chút âm thầm ấy đã làm nên hơi ấm của mái nhà.

NGƯỜI MẸ VÀ VIỆC NUÔI DẠY CON

Người mẹ là người gần gũi với con từ những ngày đầu đời. Từ lời ru, tiếng gọi, cách ăn nói đến cách đối xử với mọi người, đứa trẻ học những bài học đầu tiên ngay trong gia đình. Những lời dạy tưởng như rất bình thường, qua năm tháng lại trở thành nền nếp và góp phần hình thành tính cách của một con người. Người mẹ không chỉ nuôi con bằng bữa cơm, manh áo mà còn nuôi con bằng lời dạy và chính cách sống của mình.

Hơi ấm của người mẹ là hồn nhớ của những người con trong gia đình.

 

HƯƠNG NHỚ

   

Thưở nhỏ hay nép mình bên má

Mỗi lần ba la mắng con hư

Vòng tay má đón con che chở

Những làn roi nhè nhẹ đánh nư

 

Hương tóc má thơm mùi bồ kết

Vừa mới gội còn thấm áo vai

Con khẽ liếc nhìn lên tóc má

Một vừng đen thẫm rẽ đường ngôi

 

Tóc má tháng ngày soi ánh nắng

Cơ cực nuôi con tóc úa màu

Những sợi hoe vàng đầu chót tóc

Từng mấy gian nan má gánh vào

 

Ba năm từng đứa con nối gót

Chín đứa bòn hơi sức má gầy

Hương tóc một mùi thơm bồ kết

Thấm hồn mỗi đứa một bầu thương

 

Con lớn vào đời xa mái ấm.

Bôn ba những năm tháng phiêu bồng

Mỗi bận có về thăm làng xóm

Con ghiền hương tóc má gần con

 

Má ơi! Giờ cách xa viễn xứ

Má về thiên cổ bóng hạc xa

Mộ lạnh bên kia bờ quê cũ

Bồi hồi con nhớ tóc hương xưa

 

( Sacramento mùa Lễ Vu Lan năm 2011 )

 

 

NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG LAO ĐỘNG

Người phụ nữ miệt giồng ngày trước không chỉ quanh quẩn trong nhà. Họ ra ruộng, chăm vườn, nuôi gà vịt, phụ việc đồng áng. Có người buôn bán ngoài chợ, có người gánh rau, bánh, trái cây hay những sản vật của gia đình đem bán để kiếm thêm thu nhập. Khoản tiền kiếm được có khi chẳng bao nhiêu, nhưng góp từng chút vào bữa cơm, tiền học của con và những khoản chi tiêu trong gia đình.

NGƯỜI GIỮ BẾP VÀ NẾP NHÀ

Căn bếp là nơi người phụ nữ gửi vào đó sự chăm chút cho gia đình. Họ biết cách thu xếp một bữa cơm từ những gì đang có trong nhà, biết chuẩn bị cho ngày giỗ, ngày Tết và những dịp gia đình sum họp. Vì vậy, căn bếp không chỉ là nơi nấu ăn. Đó còn là một nơi nếp nhà.

NGƯỜI GIỮ SỰ SUM HỌP

Trong những dịp giỗ chạp, cưới hỏi hay Tết nhất, người phụ nữ thường là người âm thầm lo liệu nhiều việc để gia đình được tươm tất. Họ chuẩn bị nhà cửa, bàn thờ, bữa ăn và đón tiếp bà con họ hàng.

Nhờ những bàn tay ấy, những ngày sum họp không chỉ có nghi thức mà còn có sự ấm áp của tình thân.

CHỊU THƯƠNG CHỊU KHÓ

Cuộc sống quê ngày trước không phải lúc nào cũng đầy đủ. Khi gia đình gặp khó khăn, người phụ nữ thường phải biết liệu cơm gắp mắm, có gì dùng nấy, chắt chiu từng khoản nhỏ. Có người làm thêm bánh, buôn bán hoặc nhận những công việc khác để phụ thêm cho gia đình. Từ trẻ lo cho cha mẹ, lập gia đình lại lo cho chồng con, về già nhiều người vẫn còn chăm chút cho cháu. Sự hy sinh ấy ít khi được nói thành lời. Nó nằm trong những việc rất nhỏ: một bữa cơm được dọn sẵn, một manh áo được vá lại, một đêm thức bên đứa con đau bệnh. Vẻ đẹp của người phụ nữ quê vì vậy không chỉ nằm ở dáng vẻ bên ngoài. Nó còn nằm trong sự đảm đang, thủy chung, chịu thương chịu khó và cách họ đối đãi với những người chung quanh.

NGƯỜI TRUYỀN KÝ ỨC

Có những chuyện của gia đình và quê hương nếu không có bà, có mẹ kể lại thì có lẽ đã mất theo thời gian. Họ nhớ chuyện ông bà, họ hàng; nhớ những ngày khó khăn; nhớ một căn nhà cũ, một bữa cơm nghèo, một đám giỗ năm xưa hay những phong tục đã dần thay đổi. Những câu chuyện ấy được kể lại cho con cháu trong những buổi sum họp, bên mâm cơm hay trong những câu chuyện đời thường. Bằng cách đó, người phụ nữ trở thành một người gìn giữ ký ức của gia đình.

NGƯỜI GIỮ LỬA

Nói người phụ nữ là người giữ lửa không chỉ có nghĩa là người đứng bên căn bếp. Ngọn lửa ấy còn là tình thương dành cho con cái, sự thủy chung trong nghĩa vợ chồng, lòng kính trọng đối với cha mẹ và sự gắn bó giữa những thế hệ trong một gia đình. Qua bao đổi thay của cuộc sống, vai trò của người phụ nữ cũng đã khác trước. Nhưng những gì họ đóng góp cho gia đình và quê hương vẫn là một phần không thể thiếu trong đời sống miệt giồng. Từ lời ru của mẹ, bữa cơm gia đình đến những câu chuyện bà kể cho cháu nghe, ngọn lửa của nếp nhà vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

KHÍ TIẾT VÀ THỦY CHUNG

Người phụ nữ miệt giồng ngày xưa còn được nhắc đến bởi khí tiết và lòng thủy chung. Khi chồng còn sống, họ cùng chồng chia ngọt sẻ bùi, gánh vác gia đình. Khi chồng chẳng may qua đời, có người chọn ở vậy nuôi con, một lòng thờ chồng cho đến tuổi già.

Trong căn nhà quê đơn sơ, bàn thờ người chồng quá cố vẫn được người vợ chăm chút, nhang khói những ngày giỗ chạp. Đó không chỉ là nghĩa vợ chồng mà còn thể hiện một quan niệm sống của người xưa: đã nên nghĩa phu thê thì trước sau vẫn giữ trọn chữ tình, chữ nghĩa.

Hình ảnh ấy đã trở thành một nét đẹp trong đời sống gia đình miệt giồng: người đàn ông có thể làm gà trống nuôi con, người phụ nữ cũng có thể ở vậy thờ chồng, nuôi con khôn lớn. Dù cuộc đời nhiều gian khó, họ vẫn giữ trọn nghĩa tình với người đã khuất.

 

LÒNG MẸ

 

Lòng mẹ chín tháng cưu mang

Con chòi, con đạp mẹ than vẫn cười

Đưa tay xoa nhẹ ru hời

Nói vói vào bụng con ơi con ời

Đến ngày rời bụng chào đời

Mẹ đau xẻ thịt…biển khơi một mình

Lòng mẹ rộng trãi mênh mông

Thương con cho dẫu lớn khôn nên người

Lòng mẹ cao tựa bầu trời.

Như mây như gió theo đời con trôi

 Lòng mẹ êm mãi vòng nôi

Dổ con qua mấy chặng đời gian nan

Mưa tuôn đỗ xuống trên ngàn

Suốt đời lòng mẹ vẫn chan chứa tình

Giờ mẹ bỏ cuộc hồng trần

Con ôm bóng mẹ trong lòng khói nhang.

Mẹ ơi… cho hết đời con

Con thương nhớ mẹ như còn ấu thơ.

Mỗi lần nghe tiếng ầu ơ.

Con rơi mước mắt thẩn thờ lòng đau

 

 

ĐÊM CỦA MẸ

 

Đêm nghe tiếng võng mẹ đưa

Mẹ ngồi lắc võng trời mưa hiên ngoài

Tiếng ru len vách lá bay

Theo cơn gió thổi rung cây vào mùa.

Ngọn đèn lay bóng mẹ đưa

Mũi kim đường chỉ vãi thưa nhọc nhằn

Luồn khâu vạt áo đen thâm.

Mẹ vá cơ cực đeo ngang lưng người .

Mái nhà quen tiếng ru hời.

Con ngon giấc ngủ lớn đời ấm êm.

Đêm đêm của mẹ ngọt mềm.

Qua bao năm tháng triền miên nồng nàn.

Lớn khôn xa mẹ dậm ngàn.

Nhớ xưa dáng mẹ… đêm tàn lạnh tanh

Tôi về ngồi khóc một mình

Ngọn đèn bất lụn nghe lòng buồn thương.

Không còn bóng mẹ đêm trường

Con chim lẻ bạn kêu thương âu sầu.

Võng xưa tơi rách còn đâu

Lời ru của má theo con bạc màu.

 

 

 

 

LỜI RU CỦA MẸ

 

Bên chiếc đèn dầu leo lét, trên chiếc võng đưa kẽo kẹt, đứa trẻ quê ngày ấy lớn lên
trong lời ru của mẹ. Lời ru theo nhịp võng, hòa cùng tiếng gió ngoài hàng cau, đưa con
vào giấc ngủ. Năm tháng qua đi, mái nhà xưa có thể không còn, nhưng tiếng mẹ ru
dường như vẫn đâu đây, theo con suốt một đời.

Ầu ơ… võng nhẹ mẹ đưa,
Đèn dầu soi bóng đêm mưa mái nhà.
Ầu ơ… tiếng mẹ ngân xa,
Ru con khôn lớn, ru qua tháng ngày.
Mai này con có xa bay,
Xin đừng quên tiếng võng lay thuở nào.
Mẹ giờ khuất bong ngàn sao,
Lời ru còn mãi ngọt ngào trong tim.

 

TÌNH BÀ CHÁU

Trong mái nhà quê, bà và cháu thường gần gũi nhau bằng những điều rất bình dị. Bà kể chuyện ngày xưa, ru cháu ngủ, dạy cháu những lời ăn tiếng nói đầu đời. Cháu lớn lên bên mái tóc bạc và đôi bàn tay đã chai sần của bà.

Khi bà về già, bước chân chậm lại, cháu lại quấn quýt bên bà, khi thì lấy nước, khi thì chải tóc, nhổ tóc sâu cho bà. Những việc nhỏ bé ấy chứa đựng cả một tình thương.

Tình bà cháu vì thế cũng là một sợi dây nối liền các thế hệ trong gia đình, để tình thương và nếp nhà được truyền từ đời này sang đời khác.

 

 

TIẾNG QUẠT CỦ BÀ

 

Bên bà cánh quạt nhẹ đưa
Lời bà theo ngọn gió khuya ngọt ngào.
Ầu ơ… tiếng quạt lao xao,
Đưa con vào giấc chiêm bao yên bình.
Bàn tay quạt cả ân tình,
Quạt bao năm tháng bóng hình quê xưa.
Ngoài đêm trăng tỏ sao thưa
Trong nhà có tiếng bà đưa dịu dàng.
Ầu ơ… qua mấy mùa sang,
Tóc bà nay đã pha hàng sương rơi.
Cháu nằm say giấc à ơi,
Nào hay bà đã một đời vì con.
Mai sau cháu lớn cháu khôn,
Đi xa vẫn nhớ hoàng hôn quê nhà.
Nhớ bàn tay quạt của bà,
Nhớ câu ru thuở tuổi hoa êm đềm.
Bây giờ bóng xế bên thềm,
Cánh quạt còn đó, tiếng mềm còn đâu.
Ầu ơ… thương đến bạc đầu,

 

Nhổ tóc sâu

 

Nội ngồi cháu nhổ tóc sâu

Ngón tay thơ nhặt tóc màu trắng vôi

Da nội từng đớm đồi mồi

Nếp nhăn vầng trán qua trôi phận đời

Cõi cõm ngày tháng nội ơi

Tóc rời da cỗi tóc vơi thưa dần

Mắt nội mờ nhạt khóe nhăn

Tuổi nội cũng bước tới tầm chiều rơi

Miệng nhai bõm bẽm trầu vôi

Cháu lần tay nhổ tóc vôi… nội cười

 

NGƯỜI ĐÀN ÔNG MIỆT GIỒNG – TRỤ CỘT GIA ĐÌNH

Người đàn ông Miệt Giồng xưa thường ít nói về mình. Cuộc đời của họ gắn với công
việc và trách nhiệm đối với gia đình. Dù làm ruộng, làm vườn, đi sông nước hay làm
một nghề nào khác, điều quan trọng vẫn là làm sao cho mái nhà được vững vàng, cha
mẹ được chăm sóc và con cái có điều kiện lớn lên.
Trong gia đình, người đàn ông thường được xem là người gánh vác những công việc
nặng nhọc.

Khi mái nhà hư thì sửa, khi có việc cần sức vóc thì đứng ra cáng đáng,

Khi gia đình gặp khó khăn thì tìm cách xoay xở.
Tình thương của người cha quê xưa cũng ít khi biểu lộ bằng lời.

Nó thường nằm trong những việc làm bình dị: một chuyến đi sớm về khuya, một món đồ sửa lại cho con, một khoản tiền chắt chiu dành cho việc học hay những ngày vất vả mà không một lời than phiền.

Họ thương gia đình hơn thương bản thân.
Có những người cha cả đời chẳng mấy khi nói lời âu yếm, nhưng con cái lớn lên rồi
mới hiểu tình thương ấy đã nằm trong từng năm tháng nhọc nhằn.
Người đàn ông còn coi trọng chữ tín và trách nhiệm.

Đã nhận làm việc gì thì cố gắng làm cho xong

Đã hứa điều gì thì cố giữ lời.

Đó không phải những điều lớn lao, mà là cách một người tạo được sự tin cậy trong gia đình và giữa những người chung quanh.
Ngày nay, vai trò trong gia đình đã thay đổi nhiều. Công việc không còn được phân
chia cứng nhắc như trước. Vợ chồng cùng làm việc, cùng chăm sóc con cái và cùng
chia sẻ trách nhiệm.
Nhưng những phẩm chất tốt đẹp của người đàn ông quê vẫn còn giá trị: biết lao động,
biết chịu trách nhiệm, biết thương gia đình và biết giữ chữ tín.
Nếu người phụ nữ được ví như người giữ lửa cho mái ấm, thì người đàn ông là một
trong những người cùng dựng nên và gìn giữ mái nhà ấy. Gia đình bền vững không
phải nhờ riêng một người, mà nhờ sự chung tay của cả vợ lẫn chồng.

Chung tình – nặng nghĩa vợ chồng

Người đàn ông miệt giồng ngày xưa còn được nhắc đến bởi tấm lòng chung tình và nặng nghĩa vợ chồng.

Khi đã nên duyên, họ thường xem tình nghĩa gia đình là điều phải gìn giữ suốt đời.

Sự gắn bó đó từ những liên đới trong hôn nhân có hai họ chứng kiến.

Lời thề trong ly rượu giao bôi .

Có người chẳng may vợ mất sớm, đành chịu cảnh “gà trống nuôi con”.

Một mình vừa làm lụng kiếm sống, vừa thay mẹ chăm sóc đàn con, từ miếng cơm, manh áo đến chuyện học hành.

Dẫu cuộc sống thiếu trước hụt sau, họ vẫn cố gắng nuôi con khôn lớn, nhiều người ở vậy cho đến tuổi già.

Đó không chỉ là sự chung tình với người đã khuất, mà còn là trách nhiệm của người cha và nghĩa tình của người chồng —

Một nét đẹp âm thầm trong đời sống gia đình của người dân miệt giồng Nam Bộ.

Gỏ nhớ

(Nhớ hiền thê)

 

Giọt buồn sợi nhỏ mưa mau

Mùa thu mới đến rớt đau lá sầu

Gỏ nhớ chiều xuống mây cao

Cánh chim bay mõi về đâu cuối ngày

Mặt trời nghiêng xuống hôn mây.

Còn vơi màu nắng rắc đầy thu phai

Người có về … mộng đêm nay

Gỏ hồn theo những cơn say nhớ người

Hơn tám năm rồi…em ơi

Chập chùng thương nhớ đầy vơi nỗi buồn

Nhớ em từng tiếng cười dòn

Nhớ làn tóc nhẹ đêm còn hương đưa

Giờ tàn theo ngọn gió lùa

Đêm đêm trăn trở …thức khua giọt sầu

 

 

Trẻ con là gạch nối trong gia đình

Trẻ con là gạch nối yêu thương của gia đình.

Từ khi đứa trẻ hiện diện, căn nhà như có thêm sức sống; tiếng khóc, tiếng cười và những bước chân nhỏ bé đem mọi người đến gần nhau hơn. Nụ cười của con trẻ cũng chính là niềm vui, là hơi ấm và hy vọng của cả gia đình. Trẻ con giữa miền đất giồng Trong những mái nhà Miệt Giồng, trẻ con đem đến tiếng cười và sức sống cho gia đình. Tuổi thơ ngày trước không có nhiều đồ chơi mua sẵn. Nhưng bên ngoài cửa nhà lại là cả một thế giới rộng lớn: sân đất, hàng cây, bờ mương, con rạch, ruộng đồng và những con đường làng. Trẻ chạy chân đất ngoài sân, chơi dưới bóng cây, bắt dế, câu cá, mò cua, hái trái, tắm sông. Mùa nào cũng có những thú vui riêng. Một nhánh cây có thể thành món đồ chơi. Một khoảng sân có thể thành nơi tụ họp cả đám trẻ. Con mương nhỏ trước nhà cũng đủ tạo nên biết bao trò nghịch ngợm. Có những buổi trưa nắng chang chang vẫn rủ nhau chạy ngoài đồng. Có những chiều vừa tắm sông xong đã nghe tiếng người lớn gọi về ăn cơm. Trẻ con ngày ấy cũng sớm biết phụ những công việc vừa sức. Đứa lớn trông em, quét nhà, cho gà ăn, hái rau hoặc làm những việc lặt vặt trong gia đình. Qua những công việc nhỏ ấy, chúng dần biết tự lo và biết mình cũng là một thành viên của mái nhà. Tuổi thơ rồi qua rất nhanh. Đứa trẻ chạy chơi trên con đường đất hôm nào rồi cũng trưởng thành, có người rời quê đi rất xa. Nhưng bờ mương, dòng sông, sân nhà và tiếng gọi nhau thuở nhỏ vẫn còn nằm đâu đó trong ký ức. Trẻ con vì vậy không chỉ là niềm vui của một gia đình. Chúng là thế hệ sẽ bước tiếp trên con đường mà ông bà, cha mẹ đã đi qua.

 

 

 

 

 

CÔNG ƠN CHA

Cha không sanh con,
Không mang chín tháng mười ngày.
Nhưng cha nuôi con, bắt đầu từ thuở nằm nôi
Nâng niu con thơ, dắt con từng bước đầu đời
Những khi trở trời, con đau làm cha thao thức
Cha lo nuôi con, đi trong nắng gió dạt dào
Cha đi chân không, đá sỏi cào nát bàn chân
Cha mang trên thân, áo tơi từng vá nhiều lần
Sá chi khổ cực, cho con no ấm an lành
Cha ơi, con vẫn nhớ hoài, … những ngày tháng dài
Lưng cha thường ướt đẫm mồ hôi
Cha đi đường đời, con vào lớp học
Cây viết cuốn tập,

cha mua bằng mồ hôi nước mắt

Cha ơi, con vẫn nhớ hoài,

những lời nhắc nhở

Khuyên con khờ phải ráng học chăm

Mai kia đường trần,

cho dù vấp ngã, con chớ nản lòng

Luôn kiên cường, bước tới không ngừng

Con mang ơn cha,

hy sinh hết cả đời mình

Con mang ơn cha, cả đời cuộc sống hiền lương

Cho con noi gương,

vững chân đời mấy chặng đường

Nghĩa ân giữ tròn,

qua bao dâu bể không mòn.

 

NGƯỜI GIÀ – NGƯỜI GIỮ KÝ ỨC

Nếu trẻ con hướng về ngày mai thì người già mang theo một phần của ngày hôm qua. Trong gia đình Miệt Giồng xưa, ông bà thường sống gần con cháu. Khi tuổi cao không còn làm được những công việc nặng nhọc, họ vẫn là những người có kinh nghiệm và hiểu biết được tích lũy qua cả một đời. Người già nhớ những chuyện mà lớp trẻ chưa từng chứng kiến.

Kinh nghiệm của người già cũng được hình thành từ cuộc sống. Và những sự từng trải của một đời người vẫn là điều đáng được lắng nghe và trân trọng. Tuổi già cũng cần sự quan tâm của con cháu. Khi sức khỏe yếu đi, bước chân chậm lại, điều người già cần nhiều khi không phải vật chất lớn lao mà là có người hỏi han, có con cháu ngồi bên và vẫn cảm thấy mình thuộc về mái nhà ấy. Một gia đình có nhiều thế hệ cùng gắn bó là nơi quá khứ và tương lai có thể gặp nhau. Trẻ nhỏ đem đến tiếng cười và hy vọng. Người trưởng thành gánh vác cuộc sống hiện tại. Người già giữ lại ký ức và kinh nghiệm. Ba thế hệ nối tiếp nhau làm nên dòng chảy của một gia đình. Đó cũng là một nét đẹp của đời sống Miệt Giồng: thương trẻ nhỏ, kính trọng người già và để tình thân nối những thế hệ lại với nhau dưới một mái nhà.